Giữa những vách đá dựng đứng quanh năm tuyết phủ của cao nguyên Tây Tạng (Trung Quốc), nơi không khí loãng đến mức mỗi nhịp thở đều trở thành một thử thách và bầu trời như sà xuống sát đỉnh đầu, tồn tại một nghi lễ tiễn biệt người quá cố khiến cả thế giới vừa kinh ngạc, vừa e sợ: Thiên táng (Điểu táng). Đối với thế giới hiện đại mang nặng tư duy duy vật, việc để thi thể người thân cho đàn kền kền rỉa thịt nghe có vẻ rùng rợn và tàn nhẫn. Nhưng nếu dám bước qua ranh giới của sự sợ hãi bản năng, vén bức màn huyền bí của Phật giáo Mật tông, bạn sẽ nhận ra: Thiên táng không phải là sự hủy hoại, mà là một trong những bài ca nhân văn, thuần khiết và thanh thản nhất về sự sống và cái chết.
1: Tiếng gọi từ đại ngàn băng giá và lời giải của tự nhiên
Để hiểu được nguồn gốc của Thiên táng (tiếng Tây Tạng gọi là Jhator, mang ý nghĩa kết tinh là “bố thí cho chim”), trước hết chúng ta phải hiểu về vùng đất đã sinh ra nó. Cao nguyên Tây Tạng nằm ở độ cao trung bình trên 4.000 mét so với mực nước biển, được mệnh danh là “Nóc nhà của thế giới” hay “Cực thứ ba” của Trái Đất.
Tại vùng đất linh thiêng nhưng cực kỳ khắc nghiệt này, tự nhiên không vận hành theo cách chúng ta vẫn thấy ở các vùng đồng bằng châu thổ:
-
Tầng đất đóng băng vĩnh cửu: Lớp đất đá ở đây quanh năm bị đông cứng bởi cái lạnh cắt da cắt thịt. Việc đào một ngôi mộ sâu hai mét để thực hiện “địa táng” là điều gần như bất khả thi, chưa kể đất đai cằn cỗi không đủ biểu mô để phân hủy thi thể một cách tự nhiên.
-
Sự khan hiếm tài nguyên gỗ: Thảm thực vật trên cao nguyên chủ yếu là cỏ mọc sát đất và các bụi cây bụi thấp. Củi gỗ là một thứ tài sản xa xỉ chỉ được ưu tiên cho việc sưởi ấm và nấu ăn trong các gia đình. Do đó, việc kiếm đủ một khối lượng củi lớn để phục vụ cho nghi lễ “hỏa táng” quy mô lớn là điều không tưởng, ngoại trừ các vị Đại Lạt ma cao hạ tăng tịch.
-
Sự thiếu hụt nguồn nước lớn: Thủy táng (thả trôi sông) từng được áp dụng ở một vài vùng, nhưng nó sớm bị hạn chế vì người Tạng hiểu rằng, nguồn nước từ các dòng sông băng Tây Tạng chính là khởi nguồn của các con sông lớn nuôi sống cả châu Á (sông Mê Kông, sông Dương Tử, sông Hằng…). Làm ô nhiễm nguồn nước là tội lỗi lớn đối với vạn vật hạ lưu.
Tự nhiên đã khép lại mọi con đường quen thuộc của con người khi nằm xuống. Nhưng đồng thời, trời cao lại mở ra cho người Tạng một lối đi riêng: một bầu trời lộng gió và đàn kền kền khổng lồ. Người dân nơi đây không gọi chúng là loài chim ăn xác thối, họ tôn sùng chúng là “Thần điểu” hay các “Dakini” (Không hành nữ) – những thiên sứ linh thiêng bay lượn giữa tầng không, có nhiệm vụ dẫn dắt linh hồn vượt qua các tầng mây để đến cõi cực lạc.
2: Cận cảnh nghi lễ “Jhator” – Bài học tối thượng về sự buông bỏ
Một buổi lễ thiên táng không hề mang bầu không khí tang thương, tiếng khóc lóc bi lụy hay tiếng kèn trống ai oán. Người Tây Tạng tin rằng, mọi sự bi lụy, nếu có, chỉ là biểu hiện của sự ích kỷ của người ở lại, và chính những giọt nước mắt ấy sẽ tạo ra những sợi dây vô hình níu giữ chân bước của linh hồn, khiến họ lưu luyến trần gian mà lạc lối trong cõi trung giới (Bardo).
Khắc họa tư thế bào thai – Vòng lặp vĩ đại
Khi một người trút hơi thở cuối cùng, thi thể của họ sẽ được giữ nguyên trạng trong nhà từ ba đến năm ngày. Trong suốt khoảng thời gian này, các vị Lạt ma cao tăng sẽ được mời đến để liên tục tụng niệm các bài kinh trong cuốn “Tử thư Tây Tạng” (Bardo Thodol). Những lời kinh ấy như một tấm bản đồ tâm linh bằng âm thanh, chỉ dẫn cho linh hồn cách đối diện với các ảo ảnh, các vị thần phẫn nộ và bình thản đi qua các cõi để tái sinh.
Sau khi các nghi lễ cầu nguyện hoàn tất, thi thể người quá cố được tắm rửa sạch sẽ bằng nước thơm và bó lại một cách khéo léo ở tư thế bào thai: đầu gối gập sát ngực, hai tay khoanh trước ngực, đầu cúi thấp. Đối với người Tạng, tư thế này mang một biểu tượng triết học sâu sắc. Con người bước vào thế giới này trong tư thế bào thai nằm trong bụng mẹ, không mang theo bất cứ tài sản gì. Thì khi rời bỏ thế giới này, họ cũng sẽ trở lại nguyên vẹn hình dáng ấy, trút bỏ mọi xiêm y, chuẩn bị tinh thần để bước vào một “bụng mẹ” khác trong vòng luân hồi kế tiếp.
Hành trình lên vương quốc của những đôi cánh khổng lồ
Vào lúc rạng đông, khi sương mù còn chưa kịp tan trên những đỉnh núi đá mờ ảo, hành trình tiễn biệt chính thức bắt đầu. Người thân (thường chỉ gồm đàn ông trong gia đình và các bậc trượng phu) sẽ cõng thi thể trên lưng, lặng lẽ đi bộ dọc theo những con đường mòn dốc đứng dẫn lên đài thiên táng (Smashan) nằm biệt lập trên đỉnh núi chênh vênh.
Tại đài thiên táng – thường là một phiến đá lớn, bằng phẳng, trơ trọi giữa trời đất và đã nhuốm màu thời gian – các Rogyapas (những người xử lý thi thể, hay còn gọi là bậc thầy ngắt kết nối thể xác) bắt đầu công việc của mình. Họ thực hiện các thao tác một cách nhanh chóng, thuần thục và tôn nghiêm, hoàn toàn không có sự thô bạo.
Ngay sau đó, họ đốt một loại hương đặc biệt làm từ nhánh cây bách thảo mộc trộn với bột lúa mạch nướng (Tsamba). Làn khói trắng đặc quánh, thơm nồng cuộn bay lên bầu trời cao xanh, vang vọng khắp các hốc núi. Đó là tín hiệu tối cao, một lời mời gọi hướng về những đỉnh núi cao hơn.
Chỉ trong vòng vài phút, từ những vách đá xa xôi, hàng trăm con kền kền khổng lồ với sải cánh rộng hơn hai mét bắt đầu sà xuống, bao vây lấy đài tế trong một trật tự kỳ lạ. Khi nhận được hiệu lệnh từ các Rogyapas, đàn Thần điểu lao vào thực hiện “bản giao hưởng” của tự nhiên. Người thân của người quá cố thường đứng từ xa, tay vê chuỗi tràng hạt, miệng nhẩm đọc câu thần chú Om Mani Padme Hum với một gương mặt bình thản, đôi khi là một nụ cười nhẹ nhõm.
Nếu đàn kền kền ăn sạch sẽ toàn bộ thi thể trong vòng chưa đầy một giờ đồng hồ, không để lại bất cứ dấu vết nào, đó được coi là điềm lành tối thượng (Cát tường). Điều đó minh chứng rằng người chết đã có một cuộc đời trong sạch, không bị các nghiệp báo nặng nề hay tội lỗi ràng buộc, và linh hồn của họ đã theo cánh chim bay thẳng vào khoảng không vô tận.
Nếu còn sót lại xương cốt, các Rogyapas sẽ dùng búa đập mịn, trộn với bột lúa mạch và bơ yak để đàn chim ăn nốt phần cuối cùng. Không một chút gì của người chết bị bỏ lại để thối rữa trên mặt đất.
3: Triết lý “Bố thí” cuối cùng và sự sòng phẳng với vạn vật
Nếu bạn hỏi một người Tạng bản địa rằng: “Tại sao các bạn lại có thể để cơ thể của người thân mình bị xé rách như vậy?”, họ sẽ nhìn bạn bằng ánh mắt bao dung và trả lời bằng hai từ: Bố thí (Dana).
Trong thế giới quan của Phật giáo Mật tông Tây Tạng, sự sống là một dòng chảy liên tục và thể xác này chỉ là một thứ “phương tiện tạm thời”, một chiếc áo tạm bợ mà linh hồn mượn để trú ngụ trong kiếp sống này. Khi thần thức đã rời đi, chiếc áo ấy trở nên vô tri, giống như một khúc gỗ mục hay một bộ quần áo cũ rách. Việc xây lăng mộ kiên cố, ướp xác hay khóc lóc giữ gìn cái xác ấy suy cho cùng chỉ là biểu hiện của sự “chấp ngã” – sự bám chấp sai lầm vào cái tôi ảo tưởng.
Mặt khác, người Tạng nuôi dưỡng một tấm lòng từ bi vĩ đại đối với muôn loài chúng sinh. Họ hiểu rằng, trong suốt một đời người, để duy trì sự sống, con người đã lấy đi sinh mạng của biết bao loài động thực vật, đã tiêu dùng và làm tổn hại đến tài nguyên của tự nhiên. Con người đã “vay” của Trái Đất quá nhiều.
Vì vậy, khi chết đi, hành động hiến dâng chính tấm thân cát bụi này để làm thức ăn nuôi sống đàn kền kền – cứu vớt những sinh linh khác khỏi cơn đói khát – được coi là hành động từ bi cuối cùng, một sự “trả nợ” sòng phẳng và cao cả nhất dành cho đất mẹ. Tấm thân ấy không mất đi vô ích, nó hóa thành nguồn sống cho một sinh mệnh khác tiếp diễn. Đó chính là sự luân hồi hiển hiện ngay trước mắt.
4: Luật ngầm nơi viễn xứ – Ranh giới giữa khám phá và tôn trọng
Ngày nay, với sự phát triển của hệ thống giao thông và du lịch, vùng đất Tây Tạng cũng như các khu vực có người Tạng sinh sống tại Trung Quốc như Thung lũng học viện Phật giáo Larung Gar (Sắc Đạt, Tứ Xuyên) hay Tu viện Drigung Til (Lhasa, Tây Tạng) đã không còn quá bí ẩn. Nhu cầu tìm hiểu về thiên táng của du khách thập phương ngày một lớn. Tuy nhiên, có một nguyên tắc cốt lõi mà bất cứ ai cũng phải khắc cốt ghi xương: Thiên táng tuyệt đối không phải là một địa điểm tham quan du lịch, và càng không phải là một show diễn văn hóa để giải trí.
Để bảo vệ đức tin thiêng liêng của người dân bản địa và bảo vệ sự riêng tư tuyệt đối của gia quyến người quá cố, chính quyền địa phương và ban quản lý các tu viện đã thiết lập những quy định “bất di bất dịch”:
-
Tuyệt đối cấm quay phim, chụp ảnh, dùng flycam: Đây là quy định nghiêm khắc nhất và không có ngoại lệ. Việc cố tình ghi lại hình ảnh cận cảnh buổi lễ thiên táng bị coi là hành vi xúc phạm nghiêm trọng đến linh hồn người chết và niềm tin tôn giáo của người Tạng. Nếu bị phát hiện, du khách sẽ phải đối mặt với sự phẫn nộ của người dân bản địa, bị tịch thu và tiêu hủy thiết bị ngay tại chỗ, đồng thời phải chịu các hình thức xử phạt pháp lý nghiêm khắc từ chính quyền.
-
Giữ khoảng cách và sự im lặng tuyệt đối: Du khách (nếu được phép tiếp cận khu vực sườn đồi quan sát từ xa) phải giữ một tâm thế lặng lẽ. Tuyệt đối không được cười đùa, bàn tán, dùng tay chỉ trỏ hay thể hiện thái độ ghê sợ, nôn mửa trước mặt người bản địa. Hãy đứng yên, quan sát bằng sự thấu cảm và gửi lời cầu nguyện thầm lặng cho người đã khuất.
-
Bắt buộc phải đi cùng hướng dẫn viên bản địa am hiểu: Văn hóa Tây Tạng chứa đựng rất nhiều điều cấm kỵ tinh vi. Một hướng dẫn viên địa phương có kinh nghiệm sẽ biết cách dẫn bạn đến những vị trí được phép, giải thích cho bạn hiểu những diễn biến tâm linh dưới góc nhìn văn hóa, và là cầu nối giúp bạn tránh khỏi những xung đột văn hóa đáng tiếc.
Lời kết: Đi qua cái chết để thấu hiểu sự sống
Bước ra khỏi không gian lộng gió và lạnh giá của một đài thiên táng, điều đọng lại trong tâm trí của mỗi vị khách lữ hành không phải là nỗi ám ảnh, sợ hãi hay sự rùng rợn, mà lại là một sự nhẹ nhõm, tự do đến kỳ lạ.
Giữa khoảng không bao la vô tận của cao nguyên, nhìn đàn chim sải cánh vút lên nền trời xanh thẳm, mang theo những gì từng thuộc về một kiếp người, ta chợt nhận ra ranh giới giữa sự sống và cái chết chưa bao giờ mong manh và tự nhiên đến thế. Cái chết, hóa ra không phải là một sự kết thúc lạnh lẽo, cô độc dưới lòng đất tối tăm, mà là một sự chuyển hóa huy hoàng, một cái gật đầu nhẹ nhàng để cởi bỏ chiếc áo cũ, hòa vào làm một với vũ trụ bao la.
Thiên táng Tây Tạng, suy cho cùng, không chỉ là một phong tục mai táng. Đó là một triết lý sống vĩ đại được viết bằng xương bằng thịt, nhắc nhở con người hiện đại giữa guồng quay hối hả của vật chất rằng: Tiền tài, danh vọng, địa vị rốt cuộc cũng chỉ là mây khói; khi nằm xuống, thứ duy nhất ta có thể mang theo chính là Nghiệp quả và Lòng từ bi mà ta đã gieo rắc cho cuộc đời này.
CÔNG TY TNHH DỊCH VỤ QUỐC TẾ LUCKY STAR
• Địa chỉ: Số I1, đường N4, khu phố Bình Thành, phường Trấn Biên, thành phố Đồng Nai (Phường Bửu Long, thành phố Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai cũ).
• Zalo/Hotline: 0784. 111.818
• Thời gian làm việc: Thứ 2 – Thứ 7 hàng tuần.
https://maps.app.goo.gl/zJtEAbXjVfED5e9L8?g_st=ic
